INTRODUCTIE

De tweedelijnszorg, waaronder ziekenhuizen en de ggz, is een belangrijke vindplaats voor mensen met alcoholproblematiek. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat alcoholproblematiek vaker voor komt bij ziekenhuispatiënten dan bij de algemene bevolking en dat alcoholgebruik allerlei gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Ook gaat problematisch alcoholgebruik vaak gepaard met andere psychische stoornissen, wat het complex maakt deze separaat van elkaar te identificeren en behandelen. Om gezondheidsschade te minimaliseren en de kans op herstel en een succesvolle behandeling aanzienlijk te verhogen, is vroegsignalering van alcoholproblematiek in de tweedelijnszorg van groot belang.

 

Sinds oktober 2019 bestaat de Werkgroep Tweede Lijn. In de werkgroep zijn een groeiend aantal  disciplines/functies/partners vertegenwoordigd: artsen van verschillende ziekenhuisafdelingen (Spoedeisende Eerste Hulp, Maag-, Darm- en Leverziekten, Keel-, Neus- en Oorheelkunde), een verslavingszorginstelling, Verslavingskunde Nederland, onderzoekers van Tilburg University, een huisarts (eerstelijnszorg), een manager ketenzorg van een GGZ-instelling, een psycholoog namens het NIP, een ambulant psychiatrisch verpleegkundige, een verpleegkundig specialist ggz en een vertegenwoordiger van Het Zwarte Gat (de cliëntenorganisatie binnen de verslavingszorg). De Werkgroep Tweedelijn is nauw betrokken bij de projecten en fungeert als denktank, vraagbaak en als ambassadeursplatform.

 

Kartrekker van de werkgroep Tweede Lijn is Verslavingskunde Nederland. De projectcoördinatie is belegd bij Tranzo, Wetenschappelijk Centrum voor Zorg en Welzijn van TSB Tilburg University.

Leden van de werkgroep zijn: Jacqueline Bisschop, Rob Bovens, Robert van de Graaf, Femke Gresnigt, Maria Gurp, Nienke van Haaster, Hendrik Hartevelt, Jeroen Jansen, Henk-Marijn de Jonge, Jannet de Jonge, Rianne Kasander, Nathalie Kools, Merel van Loon, Han Luijkx, Wilma Noteborn, Melle Notermans, Kees Pijls, Andrea Rozema, Folkje Spoelstra, Carolien Verheij en Anneke van Wamel.

 

DOELSTELLING

De Werkgroep Tweede Lijn richt zich op de vroegsignalering van alcoholproblematiek in de tweedelijnszorg. De beoogde doelgroepen hierbinnen zijn alle patiënten in de tweedelijnszorg met problematisch alcoholgebruik en/of een (hoog) risico op problematisch alcoholgebruik, zowel in de algemene ziekenhuizen als binnen de GGZ.

 

De ambitie van het SVA en de werkgroep Tweede Lijn is om in 2040 een sluitende keten voor vroegsignalering en zorg voor alcoholproblematiek in de tweedelijnszorg in Nederland te hebben geïmplementeerd. Er zal een netwerk actief zijn van diverse zorgorganisaties (zowel ziekenhuizen als ggz instellingen) waardoor een samenhangend aanbod van vroegsignalering tot en met hulpverlening is gerealiseerd.

 

AANPAK

Op de korte termijn is de ambitie van de Werkgroep Tweedelijn om in 2023 concrete handvatten, interventies en ondersteunende producten te hebben ontwikkeld gebaseerd op ‘best practices’ en waar mogelijk evidence based informatie, om zorgaanbieders optimaal te faciliteren de vroegsignalering alcoholgebruik in de tweedelijnszorg (zowel somatiek als ggz) te kunnen implementeren.

 

Doel van de werkgroep voor de komende 2 jaar is om binnen de tweedelijnszorg ‘best practices’ op te halen en te inventariseren. Waar nodig en mogelijk zullen deze kansrijke (pilot-)projecten doorontwikkeld worden met (inhoudelijke en financiële) ondersteuning vanuit overheid en experts, met als doel deze vervolgens breed beschikbaar te maken. Ook zal de werkgroep inzetten op verdere bewustwording en agendasetting van het onderwerp vroegsignalering alcoholproblematiek.

 

MIJLPALEN

  • Knelpuntenanalyse. Parallel aan het formeren van de Werkgroep Tweede Lijn is eind 2019 een knelpuntenanalyse uitgevoerd om de huidige stand van zaken ten aanzien van de vroegsignalering van alcoholproblematiek in de tweedelijnszorg in kaart te brengen. De focus van de knelpuntenanalyse lag op ziekenhuizen. Middels een verkennend onderzoek zijn semigestructureerde interviews afgenomen met 20 zorgprofessionals die werkzaam waren, of samenwerkten met, zes ziekenhuizen in Nederland.
  • Best practices. Één van de doelen van de Werkgroep Tweede Lijn is het versterken en aanvullen van lopende succesvolle aanpakken. Daarom volgt de werkgroep kansrijke (pilot-)projecten in Nederland. In 2020 groeide de werkgroep alleen al in de somatische zorg van vijf naar zeven kansrijke projecten, in 2021 zullen deze in elk geval uitgebreid worden met kansrijke projecten in de GGZ. 
  • Pilotonderzoek. In 2020 zijn er twee deelonderzoeken uitgevoerd op één van de kansrijke projecten die wordt gevolgd door de werkgroep, namelijk de multidisciplinaire samenwerking rondom alcoholproblematiek van de Maag-, Darm- en Leverziekten Afdeling van het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Deze onderzoeken werden uitgevoerd door twee studenten van de master Supply Chain Management aan Tilburg University (Guus Dekker en Brenda Kaijen). In een onderzoek werd het netwerk rondom het alcoholproject onderzocht en werden hierin aanbevelingen gedaan. In het tweede onderzoek werd de multidisciplinaire samenwerking geëvalueerd. Er wordt gewerkt aan wetenschappelijke publicaties, zodat informatie over deze aanpak gedeeld wordt onder een groot internationaal publiek. 
  • Verdiepend onderzoek. In 2020 is gestart met een kwalitatief onderzoek naar succes- en faalfactoren voor de implementatie van alcoholinterventies in Nederlandse ziekenhuizen. In 2020 hebben hiervoor al focusgroep-gesprekken plaatsgevonden met artsen en verpleegkundigen van verschillende ziekenhuisafdelingen van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. In 2021 zullen dergelijke gesprekken plaatsvinden in een ander ziekenhuis. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Lars Nabuurs, student van de mastertrack Health, Wellbeing and Society.
  • Handreiking. Op basis van de knelpuntenanalyse en diverse onderzoeken werd de handreiking ‘Implementatie (vroeg)signalering alcoholproblematiek’ ontwikkeld voor zorgprofessionals in ziekenhuizen. In een artikel van Medisch Contact vertelt MDL-arts Henk-Marijn de Jonge (tevens lid van de werkgroep Tweede Lijn) hoe zij deze handreiking al toepassen binnen de Maag-, Darm- en Leverziekten Afdeling van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. De handreiking staat ook model voor handreikingen die in andere werkgroepen van het SVA voor andere settingen worden ontwikkeld.
  • Verkennend onderzoek in de GGZ. In 2021 is de Werkgroep Tweede Lijn gestart met onderzoek naar aandacht voor de (vroeg)signalering van alcoholproblematiek binnen het GGZ-veld. Hierbij richt de werkgroep zich specifiek op het signaleren en het daarop aanbieden van hulp bij cliënten die binnenkomen voor hun psychische problematiek. Middels interviews zal men in kaart brengen wat er op dit moment wordt gedaan aan dit thema in de GGZ en hoe dit verder geïmplementeerd kan worden. Het voornemen is om op basis van dit onderzoek een handreiking te maken voor het GGZ-veld.

 

 

 

 

 

 

MEER INFORMATIE
Meer informatie over de vroegsignalering van alcoholproblematiek in de tweedelijnszorg kunt u vinden op de pagina https://www.herkenalcoholproblematiek.nl/tweedelijnszorg-en-alcoholproblematiek.

 

Tevens kunt u contact opnemen met Rianne Kasander (Verslavingskunde Nederland), Andrea Rozema (Tranzo, Tilburg University), trekkers van de werkgroep Tweede Lijn. 


Download
Algemene handreiking vroegsignalering alcohol voor zorgprofessionals in ziekenhuizen in Nederland
Handreiking vroegsignalering alcoholgebr
Adobe Acrobat document 897.4 KB